Sosyal ve Oyuncu Mizacı ile Ünlü Hayvanlar

İlk kez bir hayvan sahiplenmek isteyen okurlardan gelen sorular arasında en çok tekrarlananı şu: "Ben eve girdiğimde beni kapıda karşılayan, benimle oyun oynayan bir arkadaş istiyorum; hangisini alsam?" Bu soruyu duyduğumda genelde biraz durup düşünüyorum, çünkü "sosyal" kelimesi herkes için aynı şeyi ifade etmiyor. Kimi okur kucağında uyuyan bir hayvan hayal ederken, kimi de kendisiyle top oynayan, komut öğrenen, hatta konuşan bir canlı arıyor. Bu ikisi arasındaki fark, sonrasında yaşanacak hayal kırıklığının da temel kaynağı oluyor.

Asıl sorun: "sosyal" derken neyi kastediyoruz?

Yıllar içinde farklı türlerle yaşadıktan sonra fark ettiğim şu: sosyallik tek bir özellik değil, en az üç ayrı davranışın toplamı. Birincisi insana yaklaşma isteği — hayvanın sizi görünce kafese/kapıya gelmesi. İkincisi oyun dürtüsü — nesnelerle, sizinle veya kendi türüyle oynama ihtiyacı. Üçüncüsü ise ilgi görmediğinde bozulma, yani yalnız kalınca stres yaşama eğilimi.

Bu üçüncü madde çoğu insanın hesaba katmadığı kısım. Çok sosyal bir hayvan, aynı zamanda çok talepkâr bir hayvandır. Benim yaşadığım en zor dönem, günde on saat evde olmadığım bir işe başladığımda oldu; o dönem evdeki jako papağanının tüy yemeye başlaması bana sosyalliğin bedava gelmediğini öğretti. Yani "beni sevsin" isteği ile "günde iki saatimi ona ayırabilirim" gerçeği aynı cümlede buluşmalı.

Karşılaştırma: hangi tür ne kadar sosyal, karşılığında ne istiyor?

Aşağıdaki tabloyu kendi gözlemlerim ve tanıdığım bakıcıların deneyimleriyle oluşturdum. Rakamlar değil, eğilimler önemli; her hayvanın bireysel karakteri tabloyu bozabilir.

Tabloyu nasıl okumalı?

Ben bu tabloya baktığımda ilk olarak sağdaki iki kolona odaklanıyorum. Çünkü sol taraf herkesi heyecanlandırır, sağ taraf ise hayatınızı belirler. Gelincik listenin en eğlenceli hayvanı olabilir; ama evi gelinciğe göre düzenlemeye, kabloları saklamaya, mobilya altlarını kapatmaya hazır değilseniz bu ilişki iki ay içinde ikinizi de yorar.

Köpeklerde ise şu inceliği vurgulamak isterim: ırk kadar bireysel yetiştirme koşulları da belirleyici. Yavru dönemde farklı insanlarla, seslerle, ortamlarla tanışmamış bir köpek, "sosyal ırk" listesinde olsa bile çekingen büyüyebilir. Irkların kendi aralarındaki farkları daha ayrıntılı görmek isteyenler için sitede köpek ırklarını karşılaştıran bölüm var; kedi tarafında da benzer bir döküm bulacaksınız.

Kendi deneyimimden üç uyarı

• Tek kuş almak, sosyalliği garanti etmez. Aksine, eş olmadan büyütülen bir kuşun tüm sosyal ihtiyacını siz karşılamak zorunda kalırsınız. Ben bunu ilk sultan papağanımda öğrendim: sabah kahvemi içerken kafesin yanına gitmediğim gün ciddi biçimde bağırıyordu.
• Kemirgenleri çiftle beslemek yalnızlığı çözer ama elinize alışmayı yavaşlatır. Kobaylarımdan ikisi birbirine öyle bağlıydı ki bana ısınmaları aylar aldı. Buna karşılık hiçbir zaman stres davranışı göstermediler. Küçük kemirgenlerin karşılaştırıldığı sayfada bu dengeyi daha ayrıntılı ele aldım.
• Oyun ihtiyacı karşılanmayan hayvan, tahribat üretir. Kedinin perdeyi tırmalaması, köpeğin ayakkabı kemirmesi, papağanın mobilya oymaya başlaması genelde can sıkıntısının dili. Bunu bir davranış bozukluğu gibi değil, karşılanmamış bir talep olarak okumak gerekiyor.

Kime hangisini öneriyorum?

1. Evde çoğu zaman birileri var, bahçe veya düzenli yürüyüş imkânı var: Sosyal evcil hayvan türleri arasında en tatmin edici seçenek yine köpek. Etkileşimin derinliği başka türle kıyaslanmıyor. Ama maliyeti de en yüksek; aylık gider dökümüne bakmadan karar vermeyin.
2. Tam gün çalışı